Bệnh lây truyền qua đường tình dục (LTQĐTD) do các tác nhân vi sinh vật lây truyền từ người này sang người khác chủ yếu qua tiếp xúc tình dục. Các nguyên nhân gây bệnh có thể là vi khuẩn, virus, đơn bào, kí sinh vật ngoài da hoặc nấm gây bệnh. Cho tới nay, chúng ta đã biết tới hơn 40 loài vi sinh vật gây ra gần 20 hội chứng/bệnh LTQĐTD, trong đó có nhiễm HIV gây hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải tại người (AIDS).
Trên thế giới, bệnh LTQĐTD cũng khá phổ biến. Hàng năm, có khoảng 390 triệu người mắc các bệnh LTQĐTD. Trong các nước đang phát triển thì các bệnh LTQĐTD là 1 trong năm bệnh hàng đầu gây ảnh hưởng tới sức khoẻ cho loài người hiện nay. Tương tự, tại các nước phát triển tỷ lệ mắc bệnh LTQĐTD cũng khá cao. Tại Mỹ, hàng năm có khoảng 15 triệu người mắc bệnh LTQĐTD, trong đó 4 triệu là vị thành niên và 6 triệu là những người trưởng thành trẻ tuổi. Tỷ lệ hiện mắc Chlamydia tại Mỹ là 4,8% trong năm 2003. Tại Braxin, tỷ lệ hiện mắc bệnh LTQĐTD là 13,5% trong năm 2003. Tại Trung Quốc, tỷ lệ mắc bệnh LTQĐTD trong năm 2003 là 20,1%, trong đó phổ biến nhất là Chlamydia chiếm 9,4% và herpes chiếm 9,3%. Tỷ lệ hiện mắc bệnh LTQĐTD tại Nam Phi trong năm 2003 là 20%.
Tuy rằng, các bệnh LTQĐTD đã được y học hiểu biết khá đầy đủ cả về căn nguyên, mức độ phổ biến và 1 số yếu tố nguy cơ. Nhưng do đặc điểm của bệnh LTQĐTD là những bệnh mang tính xã hội và tương đối nhạy cảm cho nên số lượng các trường hợp bệnh LTQĐTD được báo cáo là không đầy đủ. Tại Việt Nam, theo số liệu thu thập hàng năm từ các báo cáo của các tỉnh/thành phố trong khắp cả nước từ 2001- 2010 có 3.722.474 trường hợp mắc bệnh LTQĐTD. Tuy nhiên, theo ước tính của các chuyên gia thì hàng năm có gần một triệu trường hợp mắc các bệnh LTQĐTD.
Mặc dù từ thập kỷ 40 của thế kỷ trước, trị liệu kháng sinh có hiệu lực mạnh diệt các tác nhân gây bệnh là vi khuẩn như xoắn khuẩn giang mai, lậu cầu khuẩn... nhưng bệnh vẫn nâng cao trưởng về các thập kỷ sau. Yếu tố nguy cơ của bệnh LTQĐTD là sinh hoạt tình dục không an toàn và mại dâm liên quan tới những khiếu nại có tính chất toàn cầu như:
 |
- Thay đổi quan niệm vào tình dục: Khác với trước kia nhiều nước được coi là tương đối khắt khe vào quan hệ tình dục trước hôn nhân nhưng bây giờ quan niệm này bị trảo đổi dẫn tới việc quan hệ tình dục tự do, đặc biệt là các nước châu Á.
- Lối sống không lành mạnh, tệ nạn mại dâm trở nên phổ biến tại nhiều nước phát triển và đang phát triển cũng là một yếu tố nguy cơ rất cao của bệnh LTQĐTD, đặc biệt là HIV/AIDS.
- Quá trình thế giới hoá và tự do thương mại dẫn tới sự giao lưu vào lối sống không lành mạnh giữa các nước khác nhau.
- Quan hệ tình dục đồng giới không qua đường sinh sản đã làm cho 1 số bệnh đường ruột trở thành lây qua quan hệ tình dục như lỵ trực trùng, lỵ a míp và một số bệnh lây qua đường tình dục có biểu hiện ở hậu môn-trực tràng như bệnh lậu, giang mai, sùi mào gà , herpes. Hơn nữa, quan hệ qua đường hậu môn có nguy cơ cao hơn lây nhiễm HIV.
Bệnh LTQĐTD và nhiễm HIV/AIDS có mối quan hệ mật thiết với nhau. Không còn nghi ngờ gì nữa, nhiễm HIV/AIDS là 1 mẫu hình của bệnh LTQĐTD, có thể xem đây là hai bạn đồng hành. Khi bị bệnh LTQĐTD thì sẽ làm nâng cao nguy cơ lây nhiễm HIV; khi bị nhiễm HIV/AIDS sẽ làm cho việc điều trị các bệnh LTQĐTD sẽ trở thành khó khăn hơn, bệnh kéo dài hơn. |
Từ lúc có những phát hiện sinh học về các bệnh LTQĐTD tới nay có khá nhiều thuật ngữ khác nhau để chỉ các bệnh này. Thuật ngữ trước nhất được sử dụng là các bệnh hoa liễu (tiếng Anh là Venereal diseases, tiếng Pháp là Maladies vénériénnes) để chỉ các bệnh hoa liễu cổ điển lây truyền qua quan hệ tình dục (từ Venereal lấy từ nhân vật nữ thần Venus - nữ thần sắc đẹp và ái tình trong thần thoại Hy Lạp). Các bệnh đó là bệnh giang mai, bệnh lậu, hạ cam, hột xoài và u hạt bẹn hoa liễu. Từ thập niên 70 của thế kỷ 20, người ta đã phát hiện thêm các tác nhân gây bệnh mới LTQĐTD, từ đó thuật ngữ bệnh hoa liễu được thay bằng các bệnh lây truyền qua đường tình dục (Sexually Transmitted Diseases- STDs). Đến năm 1997, Tổ chức Y tế thế giới đã thống nhất gọi là các nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (Sexually Transmitted Infections- STIs).
Như vậy, các bệnh LTQĐTD và các nhiễm trùng LTQĐTD không như nhau như thế nào?
- Các bệnh LTQĐTD để chỉ các bệnh thuộc nhóm này mà có biểu hiện lâm sàng và có thể phát hiện được qua khám lâm sàng.
- Các nhiễm trùng LTQĐTD không những gồm các bệnh LTQĐTD có biểu hiện lâm sàng mà cả các bệnh nhân có nhiễm trùng ở sinh dục và ngoài sinh dục không biểu hiện triệu chứng bệnh: nếu như như bệnh giang mai kín, nhiễm C. trachomatis ở phụ nữ có đến 70-80% không có biểu hiện triệu chứng bệnh...
Ngoài ra, cũng cần được phân biệt thuật ngữ các tác nhân LTQĐTD với các tác nhân có thể LTQĐTD. Các tác nhân có thể LTQĐTD lúc các đường lây truyền khác không phải đường tình dục chiếm điểm mạnh hoặc chỉ LTQĐTD chính yếu tại người trưởng thành, còn tại trẻ em lây qua tiếp xúc. Ví dụ như: các virus CMV, HBV chủ yếu lây truyền qua tình dục tại người trưởng thành nhưng tại trẻ em thì qua đường khác: qua tiếp xúc trực tiếp da - da, qua truyền từ mẹ sang con và qua truyền máu. Một số tác nhân khác như M. hominis, G. vaginalis, Liên cầu nhóm B, HTLV-II, C. albicans... cũng không hoàn toàn là LTQĐTD.
TS. BSCC. Nguyễn Duy Hưng
0 nhận xét:
Đăng nhận xét