Cà cuống còn được gọi là đà cuống, sâu quế hay long sắt, với tên khoa học là Belostoma indica Vitalis hay Lethocerus indicus Lep. et Serv.
Cơ thể cà cuống hình lá, dẹt giống con gián (nhất là khi non), dài 6 - 7cm, rộng 2,5cm, màu nâu xám pha vàng nhạt, có không ít vạch đen bóng. Ở dưới ngực cà cuống đực, có hai túi nhỏ và dài (gọi là bọng cà cuống) chứa 1 chất lỏng trong, mùi thơm mạnh, đó là tinh dầu có tên hoá học là veleriant amil. Chất tinh dầu này không độc, có vị cay, mùi thơm ngát, thường được dùng làm gia vị trong bữa ăn của người Việt Nam ta, nhất là ở nông thôn, trong những mùa gặt hái. Song cũng là 1 vũ khí lợi hại để tấn công con mồi, xua đuổi địch thủ và dụ con cái đến giao phối. Bụng có những khía ngang và ít lông mịn màu vàng nhạt.
Bộ phận sử dụng làm thuốc của cà cuống là thịt, trứng và tinh dầu. Cà cuống sau lúc vặt bỏ cánh có thể dùng tươi sống.
Người ta bắt cà cuống về tháng 4 đến tháng 9. Đem về vặt bỏ cánh, thường dùng tươi sống. Thịt và trứng cà cuống chứa protein với hàm lượng khá cao, lipid và các vitamin.
 Con cà cuống. |
Đông y cho rằng dược liệu có vị ngọt, cay, tính bình, không độc, có tác dụng bổ thận, tráng dương, lợi tiêu hóa.
Trong dân gian, người ta dùng thịt và trứng cà cuống để ăn dưới dạng luộc hoặc rán sau khi đã lấy túi tinh dầu. Có thể để nguyên con, chỉ vặt bỏ cánh, hấp chín, rồi băm nhỏ sử dụng làm gia vị đặc biệt cho món nước chấm bánh cuốn và nước sử dụng bún thang.
Còn tinh dầu là 1 chất lỏng trong, mùi thơm mạnh có trong hai túi nhỏ và dài tại dưới ngực cà cuống đực. Chất thơm được xác định là hexanol acetate. Có thể lấy bằng cách sau: dùng đầu nhọn của que tre hay mũi dao rạch 1 đường ngang tại vị trí giữa đôi chân thứ ba. Gấp bụng cà cuống xuống để bộc lộ 2 túi tinh dầu, sau đó sử dụng kẹp khẽ gắp túi và rút ra 1 cách nhẹ nhàng (tránh làm rách túi), rồi chích túi cho tinh dầu chảy vào lọ khô, sạch, đậy kín cất dùng dần. Nếu đựng trong lọ có nút mài thì có thể bảo quản được rất lâu. Tinh dầu cà cuống được dùng như thịt và trứng.
Trên thực nghiệm y học, tinh dầu cà cuống được dùng với liều thấp theo giọt như 1 chất kích thích thần kinh, gây hưng phấn và nâng cao cường nhẹ khả năng sinh dục. Người ta cũng đã tổng hợp được tinh dầu cà cuống nhân tạo với mùi vị như tinh dầu thiên nhiên, nhưng giả hơn.
BS. HOÀNG XU N ĐẠI
0 nhận xét:
Đăng nhận xét